Koszerny, czyli jedyny, właściwy oraz zgodny z ortodoksyjnymi, żydowskimi przepisami religijnymi. Tyle mówi nam encyklopedyczna definicja tego słowa. Ale co może być koszerne? Jak wygląda ów koszerność w praktyce? Przekonajmy się jak wygląda codzienność 800 tysięcy ultra-ortodoksyjnych Żydów.
Państwo Żydów - Izrael#
Izrael zamieszkuje 7,1 mln osób, z tego 5,4 mln to Żydzi, a 800 tys. - Żydzi ultra-ortodoksyjni. Są oni stosunkowo ubodzy. Życie codzienne ortodoksyjnych Żydów regulowane jest przez rozporządzenia rabinów, takie jak zakaz oglądania telewizji, korzystania z komputerów w celach rozrywkowych lub noszenia nieskromnych ubrań.
W społecznościach ortodoksyjnych, ok. 60 proc. mężczyzn nie ma stałej pracy, zamiast niej wybierając zgłębianie religii. Ponad 50 proc. żyje poniżej poziomu ubóstwa i otrzymuje zasiłki od państwa (dla porównania: w reszcie społeczeństwa izraelskiego osoby żyjące z zasiłku stanowią 15 proc. ogółu). Większość ortodoksyjnych rodzin ma po 6 lub 7 dzieci.
Przepisy religijne regulują dosłownie każdy element życia. Dla przykładu, niektóre społeczności ortodoksyjne założyły własne firmy przewoźnicze, a w ich pojazdach stosowana jest segregacja płci, kobiety i mężczyźni nie mogą jeździć ze sobą tymi samymi autobusami.
Nie tylko autobusy, ale i sklepy dla ultra-ortodoksyjnych Żydów różnią się znacznie. W produkcji rzeczy koszernych można korzystać tylko z mleka pochodzącego od Żydowskich dostawców, cały nabiał oraz wszystkie inne produkty, które je zawierają muszą być wytwarzane tylko przez rodzime firmy. Zgoła inaczej wyglądają także sklepy, które zajmują się sprzedaży filmów czy płyt z muzyką. Rynek ten jest jednak dość wąski, bo w tej społeczności filmy i telewizja są zakazane - wyjątkiem są filmy dla dzieci mające wartość edukacyjną. W ten sposób najpopularniejszym filmem w społecznościach ultra-ortodoksyjnych jest … “Wujek Mosze” z którego można między innymi nauczyć się Tory.
Ostatnio rekordy popularności biją koszerne komórki. Są to dostosowane do wymagań ortodoksyjnych telefony, z których nie można się łączyć z internetem, ani wysyłać wiadomości sms. W telefonie zablokowano także dostęp do ponad 10 tys. numerów, m.in. do sekslinii i serwisów randkowych. Połączenie z telefonu koszernego na inny telefon koszerny kosztuje 2 centy za minutę, podczas gdy na zwykły telefon - 9,5 centa. Z kolei w szabat wszystkie połączenia kosztują aż 2,44 dolara za minutę, co jest surową karą za naruszenie norm religijnych.
Halacha - prawo żydowskie#
Prawo żydowskie (halacha) składa się z 613 przykazań. Istnieje 248 nakazów i 365 zakazów. Prawo to jest w niektórych wypadkach raczej przekracza granice religii i wkracza sporym krokiem do życia codziennego. Tak więc zaczynając chronologicznie:
W 8 dniu po narodzinach każdy chłopiec powinien zostać obrzezany. W ceremonii tej uczestniczy osoba dokonująca operacji (mohel), osoba trzymająca dziecko (sandak), rodzina, oraz goście przez nią zaproszeni.
Dziewczynkę od wieku lat 12, a chłopca 13 uważa się za dorosłych, to znaczy, że powinni żyć zgodnie z halachą. Wejście w dorosłość powinno zostać przypieczętowane odczytaniem fragmentu Tory w synagodze.
Halacha ogranicza kontakty między osobami różnej płci. Ot, chociażby mężczyzną nie wolno zwracać uwagi na urodę kobiet, wąchać ich perfum, a nawet słuchać ich śpiewu. Nie wolno osobom różnej płci przebywać w tym samym zamkniętym pokoju (jichud). Oczywiście nie tyczy się to męża i żony oraz rodzica i dziecka. Jednak ten drugi przypadek jest odpowiednio regulowany. Osoba dorosła nie może przebywać w tym samym pomieszczeniu z dziewczynką do 3 roku życia, lub chłopcem do 9 roku życia. Zakazana jest także masturbacja i stosunki homoseksualne.
Do obowiązków Żyda należy wzięcie ślubu. Mile widziana jest jak największa liczba dzieci. Po ceremonii ślubu para wędruje do pokoju, aby dopełnić jichud. Helacha reguluje oczywiście sposób odbywania stosunku między mężem a żoną. Zaleca się zapewnić żonie przyjemność, zaś zakazuje się zmuszania do współżycia, odbywania stosunku w stanie nietrzeźwym, w czasie żałoby oraz podczas miesiączkowania (po tym czasie kobieta powinna odbyć rytualną kąpiel w mikwie). Co najciekawsze istnieje także zakaz odbywania stosunku przy zapalonym świetle, lub w obecności innej osoby. Wiadomo, że nie każde małżeństwo jest idealne i niektóre z nich kończą się rozwodem. W tym wypadku mąż może przygotować list rozwodowy (get) napisany w języku aramejskim. Jeżeli mąż lub żona nie wyrażają zgody na rozwód - wtedy sprawa trafia do sądy żydowskiego (bejt din). Jednak, jeśli to żona żąda rozwodu, to członkowie bejt dinu mogą tylko wpływać na męża, aby się zgodził. Ostateczną ostatecznością jest umieszczenie męża w Izraelu w więzieniu. Jednak kiedyś było gorzej - torturowało się go do czasu, aż nie wyraził zgody na rozwód.
Halacha nakazuje także oddawanie czci osobom, które ukończyły 70 lat, nie wspominając o swoich rodzicach, którym nie wolno się sprzeciwiać, zwracać do nich po imieniu i zawstydzać. Oczywiście istnieją także pewne obowiązki, jak na przykład obowiązek karmienia i ubierania rodziców, wstawania z miejsca, gdy wchodzą do pokoju i oczywiście wyrażania się z szacunkiem do nich.
Zwyczaje#
Wiadomo, każde życie się kiedyś kończy. Póki co przynajmniej, nikt nie jest nieśmiertelny. W Judaizmie denerwowanie lub dokuczanie osobie konającej jest równe z morderstwem. Po śmierci następuje żałoba.Na początek wylewa się całą wodę znajdującą się w pokoju, w którym ktoś umarł, jakoby była ona skażona duchem śmierci. Pogrzebem na żydowskim cmentarzu zajmuje się bractwo chewra kadisza. Wracając do żałoby: przez pierwsze 7 dni żałobnicy nie mogą słuchać muzyki, myć się, golić się, wychodzić z domu, pracować ani studiować. Następnie żałoba pomału ustępuje. Poprzez zakaz jedzenia mięsa, picia wina i zakładania nowej odzieży do życia normalnego.
W ciągu dnia Żyd powinien odmówić trzy razy modlitwy, szachrit rano, minchę po południu i maariw wieczorem. Wszystko to z twarzą zwróconą w kierunku Jerozolimy.
Spora część prawa żydowskiego tyczy się spożywania posiłków. Jak wiadomo, żydzi nie mogą jeść zwierząt nieparzystokopytnych (wielbłądy), nieprzeżuwających (świnie), stworzeń wodnych nie posiadających płetw i łusek (kraby, raki, węgorze), owadów (z wyjątkiem np. szarańczy) i robaków, większości ptaków, a także mleka i jaj pochodzących od takich zwierząt. Co ciekawe istnieje także zakaz spożywania owoców z drzew mających mniej niż 3 lata.
Czas na szabat, czyli obowiązek święcenia soboty. Szabat rozpoczyna się piątkowym zmierzchem, zaś kończy w sobotę, także o zachodzie słońca. W tym czasie rodzina spożywa tylko 2 posiłki. W trakcie szabatu istnieje zakaz podróżowania, palenia ognia (papierosy, świece, kuchenki gazowe), a także urządzeń elektrycznych (telefony, dzwonki elektryczne, żarówki, komputery itd.). W związku z ostatnim pojawiły się dość ciekawe windy, które zatrzymują się na każdym piętrze tak, aby nikt nie musiał ich “używać” (w sensie zamykania obwodu wciskając przycisk piętra).
